DOLAR 8,0580
EURO 9,6752
ALTIN 460,38
BIST 1.408
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 13°C
Sağanak Yağışlı
İstanbul
13°C
Sağanak Yağışlı
Paz 18°C
Pts 17°C
Sal 17°C
Çar 18°C

Dil Seferberliği ve Türkçenin Üretkenliği

Dil Seferberliği ve Türkçenin Üretkenliği
21.08.2020
253
A+
A-

Dil Seferberliği ve Türkçenin Üretkenliği

    Türk Dil Devrimi’yle başlatılan Dil Seferberliği’nin daha ilk aşamasında

Anadolu ağızları taranmış; 6 Ciltlik Söz Derleme Dergisi; 12 ciltlik Söz Derleme

Dergisi ; 12 Ciltlik Derleme Sözlüğü yayımlanmıştır.

    Tarama çalışmaları sırasında 13. yüzyıldan 20. yüzyıla kadarki kaynaklar araştırılmış, bunun sonucunda, 4 Ciltlik Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü ; 8 Ciltlik Tarama Sözlüğü yayımlanmıştır.                

Dil Seferberliği ve Türkçenin Üretkenliği                                       

    Bu çalışmalara ek olarak, dilbilgisi ve dilbilim konularında yüzlerce kitap, dergi yayımlanmıştır. Dil Devrimi’nden sonra, Türkçenin ne denli güçlü ve üretken bir dil olduğu kısa sürede anlaşılmıştır. Birçok kavram ve terimin yenileri benimsenmiş, eskileri tamamen unutulmuştur. Örneğin,

Anadil – Lisan-ı maderzat 

Gökyüzü – Kubbe-i sema

ööktaşı – Hacer-i semavi

Seçme hakkı – Hakkı-ı hıyar

İnsan – Hayvan-ı natık

Zaman aşımı – Mürur-ı zaman

Sıradağ – Silsile-i cibal

Sağlık Kurulu –Heyet-i sıhhiye

Kürek kemiği – Azm-ı kas

Köprücük kemiği – Azm-ı terkova

Burun kanaması – Nezfü-enf

On iki parmak barsağı – Mia-yı zu isna aşer

Bilinçaltı –Tahte-ş şuur

Eşkenar üçgen – Müselles-i mütesaviyyü-l

Doğum yeri – Masat-ı re-s

Işık hızı – Sürat-i ziya

İç ters açı – Zaviyetan-ı mütekabiliyetan-ı dâhiletan

Dil Seferberliği ve Türkçenin Üretkenliği

Türetilen çok sayıda sözcük de eskilerini unutturarak dile yerleşmiştir.

Tekel – İnhisar

Tüketici – Müstehlik

Dergi – Mecmua   

Kesit – Makta

Sorgulama – İstintak   

Açı – Zaviye

Seçim – İntihap

Seçmen – Müntehip

Çıkarma – Tarlı

Çağrışım – Tedai             

Uydu – Peyk

gezegen – Seyyare

Yıldız – Kevkep

Yörünge Mahrek

Anlaşma – Muahede

Kural – Kaide

Abartı – Mübalağa

Güneş tutulması – Küsuf

Ay tutulması – Husuf

    Bunlardan başka her alanda çok sayıda yeni kavram ve terim türetilmiş ve büyük çoğunluğu halk tarafından benimsenmiş, eskileri unutulmuştur. Örneğin, Gerilim,   gösterge, basınç, iletken, yalıtkan, iletişim, bilişim, yazılım, dönüşüm,  duyarga, solungaç, sürüngen, etoburu, taçyaprak, bitki, eriyik, çökelti,  alaşım, bağlaç, sözdizimi, önek, sonek, tutuklu, sanık, savcı,  erteleme,  duruşma, yargıç, gözetim, gözaltı, bilirkişi, savunma, soruşturma, konu, önsoruşturma, yargılama, doku, renk körlüğü, yan etki, kalıtım, sindirim,  dolaşım, doğum, kansızlık, anabilim, atardamar, kapakçık, görme alanı,  oylama, oy verme, oy sayımı, önseçim, seçmen, çoğunluk, gündem, oturum,  aday, birleşim, tutanak, ön görüşme, güvenoyu, önerge, içtüzük, dokunulmazlık, genel kurul, ödenek, gensoru, genel görüşme, kamuoyu, yasa, yasama, yürütme, yargı, soru önergesi,  sorun, önem, çözüm, kanıt,   savunma, genel, olay, durum … gibi.

Fuat DUYMAZ – Dil Giderse Ne Devlet Kalır Ne Millet – Kamer Yayınları – Sayfa 105  

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.